Odfrankowienie a unieważnienie umowy — dlaczego pierwsza droga została zamknięta

Na czym polegało odfrankowienie

Konstrukcja opierała się na następującym rozumowaniu: skoro klauzule przeliczeniowe są niedozwolone, należy je z umowy usunąć, a resztę pozostawić w mocy. Kredyt pozostawał zatem zobowiązaniem w kwocie faktycznie wypłaconej w złotych, spłacanym według harmonogramu, lecz bez odniesienia do kursu franka — przy zachowaniu niskiego oprocentowania przewidzianego dla waluty obcej. Bank musiał zwrócić nadpłatę wynikającą z różnicy między ratami faktycznie zapłaconymi a należnymi po usunięciu indeksacji, natomiast sama umowa nadal wiązała strony.

Dlaczego ta konstrukcja została odrzucona

Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 25/22 przesądził, że klauzul indeksacyjnych uznanych za niedozwolone nie można zastąpić innym sposobem ustalania kursu wynikającym z przepisów prawa lub zwyczaju, a jeżeli w umowie nie da się ustalić wiążącego kursu waluty obcej, umowa nie może dalej obowiązywać. Uchwała, jako podjęta w składzie całej Izby Cywilnej, uzyskała moc zasady prawnej. Odfrankowienie zostało tym samym formalnie odrzucone — nie jako rozwiązanie mniej korzystne, lecz jako konstrukcja prawnie niedopuszczalna, ponieważ pozostawiałaby w mocy umowę pozbawioną istotnego elementu.

Kancelaria prowadzi sprawy frankowe, w których roszczenia formułowane są zgodnie z aktualną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE.

Porównanie skutków finansowych

Nawet w okresie, gdy odfrankowienie bywało zasądzane, ustępowało unieważnieniu pod względem korzyści. Przy odfrankowieniu kredytobiorca odzyskiwał nadpłatę wynikającą z zastosowania wadliwego kursu, ale nadal spłacał zobowiązanie przez pozostały okres kredytowania i nadal pozostawał związany hipoteką. Unieważnienie oznacza natomiast zwrot wszystkich świadczeń, ustanie obowiązku dalszej spłaty i wykreślenie hipoteki. Różnica bywała dwu- lub trzykrotna na korzyść unieważnienia, a przy kredytach spłacanych od kilkunastu lat jeszcze większa.

Roszczenie ewentualne w pozwie

Choć odfrankowienie nie jest dziś samodzielną drogą, konstrukcja roszczeń w pozwie nadal bywa wielostopniowa. Pełnomocnicy formułują żądanie główne — o ustalenie nieważności umowy i zapłatę — oraz żądania ewentualne, rozpoznawane przez sąd wyłącznie w razie nieuwzględnienia żądania głównego. Zabezpiecza to interesy kredytobiorcy na wypadek, gdyby sąd przyjął odmienną ocenę prawną konkretnej umowy. Taka konstrukcja nie oznacza jednak, że kredytobiorca dochodzi odfrankowienia — jest to element ostrożności procesowej, a nie wybór strategii.

Co z wyrokami zapadłymi wcześniej

Uchwała nie wzrusza prawomocnych orzeczeń wydanych przed jej podjęciem. Kredytobiorcy, wobec których zapadł prawomocny wyrok odfrankawiający, pozostają w stanie prawnym ukształtowanym tym rozstrzygnięciem — powaga rzeczy osądzonej wyklucza ponowne rozpoznanie tej samej sprawy. Odmiennie wygląda sytuacja spraw będących w toku: sądy rozpoznają je z uwzględnieniem aktualnej linii orzeczniczej, a uchwała mająca moc zasady prawnej wiąże wszystkie składy orzekające.

Wniosek praktyczny

Dla osoby rozważającej dziś wystąpienie przeciwko bankowi kwestia odfrankowienia ma znaczenie wyłącznie historyczne. Aktualna linia orzecznicza jest jednoznaczna i prowadzi do stwierdzenia nieważności całej umowy, co dla kredytobiorcy jest rozwiązaniem korzystniejszym. Jeżeli spotkasz się z ofertą prowadzenia sprawy o odfrankowienie, warto zapytać o podstawę prawną takiego żądania w świetle uchwały z kwietnia 2024 roku.

Przykłady prawomocnie zakończonych postępowań prezentujemy w dziale sukcesy kancelarii. Aby ustalić, jakie roszczenia przysługują w Twojej sprawie, skontaktuj się z kancelarią i umów bezpłatną analizę umowy.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.